Skip to content
Skip to content
  1. Home
  2. /
  3. Juridische begrippen

'Mensen die bij de politie werken, zowel recherche als blauw, gebruiken onderling een ontoegankelijke mix van afkortingen, formele vaktaal­ en beroepsjargon. Ooit is dat begonnen met portoprotocol, een poging om het meeluisteren met de hulpdiensten te ontmoedigen. Tegenwoordig hebben wij een recherchewoordenboek voor straattaal nodig om criminele communicatie te kunnen begrijpen.'

Maarten Severyn over vaktaal

Achter de woorden: je weet niet wat je leest

Juridische begrippen uit de wereld van het Openbaar Ministerie

Ook de wereld van het Openbaar Ministerie kent vele afkortingen, en in een aantal gevallen staan ze voor nogal ingewikkeld juridisch jargon. Dat bevordert de communicatie tussen vakgenoten, maar is een probleem als de juridische boodschap de mensen die het aangaat niet of maar gedeeltelijk bereikt. Met deze afkortingen zal ik de geïnteresseerde lezer van Severyn & Govaert zo min mogelijk vermoeien, maar ik ga ze net als voor de andere categorieën bijhouden in een overzicht dat je hieronder kunt raadplegen. 

In dit bestand zul je de betekenis van de meeste juridische begrippen uit de wereld van het Openbaar Ministerie kunnen vinden. Vaak actueel, soms van wat langer geleden, maar altijd een poging tot verheldering. En alles op alfabetische volgorde natuurlijk…

NB.: Dit overzicht wordt regelmatig aangevuld. Heb je aanvullingen of correcties?  Heel graag, twee weten meer dan één, toch? Stuur in dat geval alsjeblieft een mailtje naar All Fiction. Dank alvast! Veel leesplezier!

Kennisbank All Fiction - Juridische begrippen

Alles | A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Z
Er staan momenteel 272 begrippen in deze lijst
A
A-G
Advocaat-Generaal. 1. Vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM) in strafzaken bij een gerechtshof. Zijn taak als openbare aanklager in hoger beroep komt overeen met die van de officier van justitie bij de rechtbank. 2. Bij de Hoge Raad: adviseur van de Hoge Raad. Deze advocaat-generaal werkt niet voor het Openbaar Ministerie en heeft een andere rol. De Hoge Raad oordeelt of lagere rechters de wet goed hebben uitgelegd en toegepast. Deze AG verdiept zich in eerdere uitspraken het hof en geeft adviezen (neemt conclusies) over de juridische aspecten daarvan.
AANBRENGEN
Een rechtszaak voor de kantonrechter begint in principe bij het uitreiken (aanbrengen) van een dagvaarding aan de gedaagde. Ook wel aanhangig maken. Kijk ook bij DAGVAARDING BETEKENEN.
AANHANGIG MAKEN
Het starten van een procedure bij de rechter; in een strafproces gebeurt dat door een dagvaarding of een oproep door de officier van justitie, in een civiel proces door een dagvaarding door de eisende partij aan de gedaagde partij of een verzoekschrift aan de rechter. Ook wel aanbrengen.
AANHOUDEN
In het strafrecht betekent aanhouden het feitelijk vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan en hem meenemen naar het bureau voor verhoor. In de rechtspraak betekent aanhouden meestal uitstellen. De rechter kan besluiten een zaak aan te houden en op een later tijdstip voort te zetten als hij nog te weinig informatie heeft, als een advocaat daarom vraagt of om logistieke redenen. Dat kan nodig zijn voor de waarheidsvinding. De rechter moet immers oordelen of de verdachte het misdrijf heeft gepleegd, of hij daarvoor gestraft kan worden en zo ja, welke straf passend is.
Lees verder in 'Wat gebeurt er na een aanhouding?'
AANLEG
De rechterlijke instantie waar de behandeling van een zaak plaatsvindt. De rechtbank is de eerste aanleg, het gerechtshof de tweede aanleg oftewel de hoger-beroepsinstantie (of de Centrale Raad van Beroep, College van Beroep voor het bedrijfsleven of de Afdeling bestuur van de Raad van State).
AANSPRAKELIJK
Als je ergens aansprakelijk voor bent moet je de veroorzaakte schade vergoeden.
AANWIJZING
Officieel bevel van de minister van Justitie aan het Openbaar Ministerie om een zaak op een bepaalde manier af te handelen.
ADVOCAAT
Een advocaat is een raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Iedere advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten.
ADVOCAAT-GENERAAL (AG)
1. Vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM) in strafzaken bij een gerechtshof. Zijn taak als openbare aanklager in hoger beroep komt overeen met die van de officier van justitie bij de rechtbank. 2. Bij de Hoge Raad: adviseur van de Hoge Raad. Deze advocaat-generaal werkt niet voor het Openbaar Ministerie en heeft een andere rol. De Hoge Raad oordeelt of lagere rechters de wet goed hebben uitgelegd en toegepast. Deze AG verdiept zich in eerdere uitspraken het hof en geeft adviezen (neemt conclusies) over de juridische aspecten daarvan.
AIRS
Afdeling Internationale Rechtshulp in Strafzaken.
AIVD-ONDERZOEK
Officieren van Justitie die voor Ondermijning gaan werken worden door de AIVD gescreend. Er wordt nagegaan of de betrokkene chantabel is, er een geheime verhouding op na houdt of financiële problemen heeft.
AKTE
Een akte is een ondertekend geschrift dat als bewijs kan dienen.
ALTERNATIEVE SANCTIE
Alternatief voor een gevangenisstraf of een boete. Iemand die een taakstraf krijgt, moet onbetaalde arbeid verrichten; iemand die een leerstraf krijgt moet verplicht een bepaalde cursus of training volgen.
AMBTSHALVE TOEVOEGING
Toewijzing door de rechter van een advocaat die kosteloos rechtsbijstand verleent aan verdachten, vreemdelingen of psychiatrische patiënten die in bewaring zijn gesteld zonder dat zij daartoe zelf een verzoek hoeven indienen. Zie ook: Inbewaringstelling.
APOSTILLE
Een oud Frans woord voor een stempel van de rechtbank. Dat stempel is bedoeld om een document te laten legaliseren. Het krijgt dan een officiële status voor gebruik in het buitenland. Voor zon apostillestempel kun je terecht bij de rechtbanken.
APPÈL
De mogelijkheid om, als men het niet eens is met een rechterlijke uitspraak, een nieuwe uitspraak van een hogere rechter te vragen. Dat heet hoger beroep. Als een zaak bij de rechtbank heeft gediend en hoger beroep wordt ingesteld, dan wordt de zaak helemaal opnieuw behandeld door het Gerechtshof of de Centrale Raad van Beroep. In beroep gaan bij de Hoge Raad heet geen appèl maar cassatie.
ARREST
Uitspraak van een gerechtshof of de Hoge Raad in een strafzaak. De Hoge Raad is in Nederland de hoogste rechter op het gebied van civiel recht, strafrecht en belastingrecht.
ARRONDISSEMENT
Rechtsgebied. Nederland is verdeeld in elf arrondissementen: Amsterdam, Den Haag, Gelderland, Limburg, Midden-Nederland, Noord-Holland, Noord-Nederland, Oost-Brabant, Overijssel, Rotterdam en Zeeland-West-Brabant. Zie ook ressort.
ARRONDISSEMENTSPARKET
Nederland telt tien OM-regio’s. Het kantoor van het OM in een regio heet arrondissementsparket. Elk parket staat onder leiding van een hoofdofficier van justitie. Het OM kent tien arrondissementsparketten: Amsterdam; Den Haag (Den Haag, Gouda, Leiden); Limburg (Maastricht, Roermond); Midden-Nederland (Almere, Amersfoort, Lelystad, Utrecht); Noord-Holland (Alkmaar, Haarlem, Haarlemmermeer, Zaanstad); Noord-Nederland (Assen, Groningen, Leeuwarden); Oost-Brabant (Eindhoven, ’s-Hertogenbosch); Oost-Nederland (Almelo, Apeldoorn, Arnhem, Enschede, Nijmegen, Zutphen, Zwolle); Rotterdam (Dordrecht, Rotterdam); Zeeland-West-Brabant (Bergen op Zoom, Breda, Middelburg, Tilburg).
ARTIKEL 12
De artikel 12-procedure verwijst naar artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering. Het artikel biedt slachtoffers die direct met een zaak te maken hebben de mogelijkheid zich te beklagen als het Openbaar Ministerie niet tot vervolging overgaat van een in hun ogen strafbaar feit. Zo'n beklag moet worden gedaan bij een gerechtshof. Dat toetst dan – achter gesloten deuren – of vervolging haalbaar is en of die vervolging in verhouding staat tot het mogelijk gepleegde feit.
ARTIKEL 167
Het Openbaar Ministerie heeft de bevoegdheid om van vervolging af te zien op grond van het algemeen belang. Die bevoegdheid geldt zo lang het onderzoek ter terechtzitting nog niet is begonnen. De officier van justitie kan de beslissing of vervolging plaats moet hebben voor een bepaalde tijd uitstellen. In dat geval zal de zaak afgedaan worden met een beleidssepot.
ASSISTENT-OFFICIER
Ook wel plaatsvervangend officier. De assistent-officier doet enkelvoudige zittingen, geen piket en geen opvang.
Lees ook Officier van justitie: wat doet een OvJ?
B
BALIE
Aanduiding voor de gehele advocatuur.
BELEIDSSEPOT
Het afzien van vervolging. Indien een succesvolle vervolging weliswaar technisch haalbaar zou zijn, maar op grond van het algemeen belang verdere vervolging onwenselijk is wordt een beleidssepot toegepast
BELOFTE
Verplichte verklaring van een getuige op de zitting dat hij de waarheid zal spreken. Wie opzettelijk een valse verklaring aflegt, maakt zich schuldig aan meineed.
BENADEELDE PARTIJ
Iemand die door een strafbaar feit schade heeft ondervonden. Een benadeelde partij kan zich voegen in het strafproces om als slachtoffer schadevergoeding van de dader te vorderen.
BESLAG
Beslag is de inbeslagneming van voorwerpen waarmee strafbare feiten zijn gepleegd, bijvoorbeeld omdat ze nodig zijn voor het bewijs of omdat ze gevaarlijk zijn (drugs, wapens), of om de criminele winsten af te romen (geld, autos, huizen, jachten). Dit beslag geschiedt in opdracht van de officier van justitie.
BEWARING
1. In het strafrecht: voorlopige hechtenis in opdracht van de rechter-commissaris; 2. In het vreemdelingenrecht: opsluiting van iemand die niet over geldige verblijfspapieren beschikt; 3. In het kader van de Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen: gedwongen opname in een psychiatrische inrichting van iemand die psychisch gestoord is en een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving. 4. In het kader van de Wet zorg en dwang (Wzd): onvrijwillige opname in een zorginstelling van iemand die een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening heeft, waarbij sprake is van direct gevaar (ernstig nadeel) voor de betrokkene zelf of zijn omgeving.
BEWIJS
Een document of stuk dat een standpunt ondersteunt.
BEWIJSLAST
De verplichting tot het leveren van bewijs in een proces.
BEWIJSMIDDELEN
Middelen die de rechter overtuigen dat een verdachte schuldig is. De rechter gebruikt deze bij de motivering van het vonnis. Een andere term voor bewijsmiddelen is bewijsmateriaal.
BIJ VERSTEK VEROORDEELD ZIJN
Veroordeling die wordt uitgesproken terwijl de gedaagde of verdachte niet in de procedure is verschenen.
C
CASSATIE
In beroep gaan bij de Hoge Raad tegen een beslissing van een lagere rechter: in cassatie gaan.
CASSEREN
Het vernietigen van een uitspraak van een lagere rechter door de Hoge Raad.
CATEGORIE A-ZAAK
Een zeer ernstig maatschappelijk gevoelig misdrijf waarop een gevangenisstraf staat van 12 jaar of meer. In categorie A-zaken is het voor een verdachte niet mogelijk afstand te doen van het recht op consultatiebijstand. De verdachte krijgt verplicht een advocaat toegewezen uit de zogenoemde piketregeling.
CAUTIE
De cautie is de mededeling aan een verdachte dat deze het recht heeft om te zwijgen: 'U bent niet tot antwoorden verplicht'. De cautie moet voorkomen dat een verdachte ongewild meewerkt aan zijn eigen veroordeling.
CENTRALE RAAD VAN BEROEP
Beroepsinstantie die in hoger beroep beslist in geschillen over sociale verzekeringswetten en ambtenarenzaken, nadat men in beroep is gegaan tegen een uitspraak van de bestuursrechter van de rechtbank.
CIVIEL RECHT
Recht dat betrekking heeft op geschillen tussen burgers onderling, tussen bedrijven onderling of burgers en bedrijven. Het civiel recht wordt ook burgerlijk recht of privaatrecht genoemd.
CIVIEL VONNIS
Uitspraak van de rechter in een geschil tussen twee burgerlijke partijen (bedrijven, natuurlijke personen).
COLLEGE VAN PROCUREURS-GENERAAL
Uit vijf personen bestaand college dat aan het hoofd staat van het Openbaar Ministerie.
COMMUNE STRAFBAARSTELLINGEN
Alle strafbaarstellingen voor misdrijven en overtredingen die zijn opgenomen in het Wetboek van Strafrecht, zoals diefstal, mishandeling, moord en dergelijke. In Bijzondere Wetten zijn ook strafbaarstellingen opgenomen; bekende voorbeelden zijn de Opiumwet en de Wet Wapens en Munitie.
COMPARITIE
Verouderde term voor een bijeenkomst van strijdende partijen voor de rechter, bedoeld om meer informatie te verschaffen en om te bekijken of partijen kunnen komen tot een vergelijk of daartoe kunnen worden gebracht.
CONSERVATOIR BESLAG
Beslag op goederen na toestemming van een rechter, vooruitlopend op een uitspraak over een geschil.
CONSULTATIEBIJSTAND
Iedere verdachte heeft recht op een vertrouwelijk gesprek met een advocaat, ook minderjarigen. De politie is verplicht je voorafgaand aan het verhoor hierop te wijzen. Dat gesprek moet plaatsvinden op het politiebureau vooráfgaand aan het eerste inhoudelijke verhoor over je betrokkenheid bij een strafbaar feit.
CONTACTVERBOD
Bij een contactverbod wordt het nummer van een slachtoffer op de eigen telefoonkaart geblokkeerd. Vaak probeert verdachte dan vanuit de PI dan toch contact op te nemen. Hij gaat bellen met de kaart van een ander of hij stuurt een familielid of vriend langs bij het slachtoffer/de aangeefster met een intimiderende opdracht.
CONTRA-EXPERTISE
Tegenonderzoek door een deskundige.
CONTRADICTOIR
Zaak op tegenspraak. Dit betekent in het strafrecht dat de verdachte zélf of de raadsman van de verdachte in de procedure is verschenen en zijn of haar kijk op de zaak heeft kunnen geven.
CUMULATIEVE TENLASTELEGGING
Dagvaarding waarin aan de verdachte meerdere feiten worden verweten.
CVOM
Door het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM) worden voornamelijk de verkeerszaken afgehandeld.
D
DADELIJK UITVOERBAAR
Toevoeging aan een vrijheidsbeperkende maatregel: bij een DUT (dadelijk uitvoerbaar) gaat dat verbod dan direct in. Ook wel DUT.
DADER
(Mede)pleger van een strafbaar feit of degene die het feit heeft uitgelokt.
DAGVAARDING BETEKENEN
Een dagvaarding is een oproep om voor het gerecht te verschijnen. Een gerechtsdeurwaarder reikt deze ondertekende dagvaarding persoonlijk aan je uit (betekenen) en stuurt de dagvaarding naar de kantonrechter of rechtbank.
DELICT
Een strafbaar feit: officieel een menselijke handeling die binnen de grenzen van een wettelijke strafbepaling valt en daarom strafbaar is gesteld door de wetgever. In de praktijk een overtreding of een misdrijf.
DESCENTE
Wanneer een rechter vindt dat hij tijdens de zitting letterlijk de situatie niet kan overzien gelast hij een descente (Frans voor afdaling): de rechter bekijkt de situatie vervolgens ter plekke. Het strafrecht kent ook een soort descente waarbij de rechter de plaats delict bekijkt. In dat geval wordt het schouw genoemd.
DETENTIEONGESCHIKT
Een verdachte of dader kan detentieongeschikt (niet geschikt om in gevangenschap te verblijven) worden verklaard wanneer er in ernstige mate sprake is van suïcidaliteit, ongeneeslijke ziekte, intoxicaties, bewusteloosheid of een psychose. Een rechter gaat hier erg terughoudend mee om en zal niet snel tot het oordeel komen dat een verdachte detentieongeschikt is.
DISCRETIONAIRE BEVOEGDHEID
De vrije beslissingsruimte van de rechter.
DISCRIMINEREN
Mensen in welke vorm dan ook achterstellen vanwege bijvoorbeeld hun huidskleur, afkomst of geloof.
DOODSLAG
Het iemand van het leven beroven zonder dat sprake is van een van tevoren beraamd plan. Wel moet er opzet in het spel zijn, want anders is het hoogstens dood door schuld. De maximumstraf voor doodslag is vijftien jaar gevangenisstraf.
DUPLIEK
Tweede termijn van de verdediging, na de repliek van de officier van justitie.
DVOM
De Dienstverleningsorganisatie Openbaar Ministerie (DVOM) verricht uitvoerende bedrijfsvoeringstaken voor alle OM-onderdelen.
DWANGMIDDELEN
1. Middelen die bij een strafrechtelijk onderzoek kunnen worden gebruikt tegen de wil van de verdachte. Bijvoorbeeld: fouilleren, afluisteren, huiszoeking. 2. Pressiemiddelen ter uitoefening van bestuursdwang om naleving van wettelijke voorschriften te bewerkstelligen.
E
EED OF BELOFTE
Plechtige verklaring van een getuige op de zitting dat hij de waarheid zal spreken. Hij is dit verplicht. Als hij opzettelijk een valse verklaring aflegt, maakt hij zich schuldig aan meineed.
EENVOUDIG / ENKELVOUDIG DELICT
Lichtste vorm van een delict, bijvoorbeeld diefstal.
ELEKTRONISCH TOEZICHT
Experiment waarbij een veroordeelde zijn straf thuis mag uitzitten. Door een elektronische chip in een niet te verwijderen enkelband kan op afstand worden gecontroleerd of een veroordeelde zich aan zijn huisarrest houdt. Wordt ook huisarrest genoemd.
EMBARGO-ONDERZOEK
Onderzoek met vertrouwelijke status. Alleen in zeer beperkte kring mag men weten dat het onderzoek loopt, ook de resultaten worden met zo min mogelijk mensen gedeeld.
ENKELVOUDIG OVJ
Officier van justitie die alleen eenvoudige zaken behandelt. Enkelvoudig betekent dat deze officier geen zaken doet bij de meervoudige kamer van de rechtbank. Veel enkelvoudige officieren van justitie waren eerder werkzaam als parketsecretaris en een groot deel stroomt later door naar het gewone ambt van officier.
ENKELVOUDIGE KAMER
Zitting met één rechter die rechtspreekt (bijvoorbeeld politierechter, kinderrechter, president in kort geding en economische politierechter). Zie ook: Meervoudige kamer.
F
FORMEEL RECHT
Regels die aangeven op welke wijze een proces moet worden gevoerd.
FUNCTIONEEL PARKET
Het Functioneel Parket is belast met de bestrijding van fraude en milieucriminaliteit en behandelt de complexe ontnemingszaken. Het afpakken van crimineel geld is een belangrijk onderdeel van de strijd tegen de georganiseerde misdaad en de kleinere, veelvoorkomende criminaliteit. Daartoe voert het Functioneel Parket het gezag over de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst en Economische Controledienst (FIOD-ECD) en over de bijzondere opsporingsdiensten van de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW) en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De opsporing van de milieucriminaliteit door de politie geschiedt ook onder het gezag van het Functioneel Parket. Daarnaast is het Functioneel Parket het expertisecentrum voor ontnemingswetgeving binnen het OM.
G
GEHEIMHOUDING VOORONDERZOEK
Normaal gesproken weten alleen de rechter-commissaris, de griffier, de Officier van Justitie en de parketsecretaris op welke gronden en wanneer een vooronderzoek naar een criminele verdenking ingesteld gaat worden.
GERECHT
Rechtsprekende instantie of organisatie. Bijvoorbeeld: rechtbank, gerechtshof, Centrale Raad van Beroep, College van Beroep voor het bedrijfsleven, Afdeling bestuur van de Raad van State, Hoge Raad.
GERECHTELIJK VOORONDERZOEK
Een gerechtelijk vooronderzoek was in Nederland een strafrechtelijk onderzoek waarbij een rechter-commissaris (RC) inhoudelijk betrokken was. Op 1 januari 2013 verviel het gerechtelijk vooronderzoek in de Nederlandse strafvordering en trad de Wet versterking positie rechter-commissaris in werking, waarmee het gerechtelijk vooronderzoek kwam te vervallen. De rechter-commissaris kreeg vanaf dat jaar een toezichthoudende taak in het opsporingsonderzoek en houdt zich ondermeer bezig met vragen als: 'Zijn er nog onderzoekswensen voordat de zaak inhoudelijk wordt behandeld?' 'Moeten er nog getuigen of deskundigen worden gehoord?' 'Moet de verdachte worden onderzocht door een psychiater?'
GERECHTSHOF
Een gerechtshof behandelt zaken in hoger beroep. Nederland kent vier gerechtshoven: Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en 's Hertogenbosch.
GERECHTSSECRETARIS
Functionaris bij de gerechten die de rechter juridisch ondersteunt, bijvoorbeeld bij het schrijven van een uitspraak. Hij of zij functioneert op de zitting vaak ook als griffier. Ook wel juridisch medewerker genoemd.
GETUIGE À CHARGE
Getuige in een strafproces die wordt opgeroepen door de officier van justitie. De getuige legt in de regel een verklaring af die belastend is voor de verdachte.
GETUIGE À DECHARGE
Getuige in een strafproces die is opgeroepen door de verdachte of zijn advocaat. Deze getuige zal in het algemeen ontlastende verklaringen afleggen.
GEVANGENHOUDING
Vorm van voorlopige hechtenis. Daaraan vooraf gaat de door de rechter-commissaris bevolen bewaring. De raadkamer van de rechtbank beslist over gevangenhouding. Het bevel tot gevangenhouding is van kracht gedurende een termijn van ten hoogste negentig dagen.
GEVANGENHOUDING VORDEREN
Gevangenhouding is de vierde fase van het voorarrest, nadat de verdachte maximaal 14 dagen in bewaring heeft gezeten. De vordering tot gevangenhouding wordt behandeld door de raadkamer gevangenhouding van de rechtbank.
GRIFFIE
Administratieve afdeling van een gerecht.
GRIFFIER
Een lid van de rechterlijke macht die alles wat er ter terechtzitting besproken wordt, schriftelijk vastlegt en verantwoordelijk is voor de aan het gerecht verbonden administratie, zoals de uitgifte van vonnissen. De griffier ondersteunt de rechter op de zitting en maakt een verslag van de zitting.
GROEPSRAAD
De Groepsraad heeft geen vertegenwoordigende of besluitvormende status, maar is het overlegorgaan van het College van Procureurs-Generaal en de hoofdofficieren van de tien parketten.
GRONDWET
De hoogste en belangrijkste wet in ons land. In de Grondwet staan de grondrechten van burgers, worden de regels vermeld over hoe ons land wordt bestuurd en wordt uitgelegd hoe wetten tot stand komen en hoe de rechtspraak werkt.
GVO VORDEREN
Gerechtelijk vooronderzoek, fase in het strafrechtelijk onderzoek onder leiding van de rechter-commissaris. Het is een onderzoek naar een strafbaar feit door een rechter-commissaris en wordt door de officier van justitie gevorderd als deze van mening is dat de zaak te ingewikkeld is om al te gaan dagvaarden. Een GVO is noodzakelijk als de officier van justitie bepaalde dwangmiddelen wenst aan te wenden of bepaalde deskundigen wil benoemen. Nadat het GVO is afgesloten beslist het OM of er verder vervolgd zal worden. Het GVO heeft na de invoering van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB) sterk aan waarde ingeboet.
H
HALT
Afkorting voor Het Alternatief. Het Halt-bureau kan onbetaald werk opdragen als alternatief voor een boete of gevangenisstraf bij kleine vergrijpen zoals vernielingen of diefstalletjes. Halt is er alleen voor jeugdige daders. Het werk dat moet worden gedaan heeft zoveel mogelijk te maken met de aangerichte schade, bijvoorbeeld het verwijderen van graffiti. Als het werk goed is gedaan, is daarmee de zaak afgedaan en volgt er geen oproep meer om voor de kinderrechter te verschijnen.
HECHTENIS
Vorm van vrijheidsstraf, die bijvoorbeeld wordt opgelegd bij overtredingen of bij het niet betalen van een boete.
HELEN
Gestolen goed kopen of verkopen.
HERZIENING
Buitengewoon rechtsmiddel tegen onherroepelijke veroordelingen in strafzaken. Kan bij de Hoge Raad worden aangevraagd wanneer zich een nieuw gegeven (een zogenoemd novum) heeft geopenbaard, dat bij het onderzoek op de terechtzitting aan de rechter niet bekend was. 
HETERDAAD
Heterdaad is het betrappen van de dader terwijl het strafbare feit wordt begaan. Bij heterdaad mag de verdachte worden aangehouden door opsporingsambtenaren. Ook burgers mogen een verdachte op heterdaad aanhouden, op voorwaarde dat zij hem of haar direct overdragen aan de politie. Als er geen sprake is van heterdaad moet de opsporingsambtenaar toestemming vragen aan de officier van justitie om over te gaan tot aanhouding buiten heterdaad.
HOGE RAAD
Hoogste rechtscollege in Nederland. De Hoge Raad stelt niet meer zelf de feiten vast, maar bekijkt of de lagere rechter bij zijn beslissing het recht goed heeft toegepast.
HOGER BEROEP
Als je het niet eens bent met de uitspraak van een rechter, kun je kiezen voor het opnieuw behandelen van jouw zaak door een hogere rechter. Ook de officier van justitie (ook wel aanklager) kan in hoger beroep.
HOORZITTING
Mondelinge, vaak openbare gedachtewisseling over een rechtsgeschil die vooral is bedoeld om de behandelend rechter nadere informatie te verschaffen.
HUIS VAN BEWARING
De plaats waar verdachten zitten die nog niet zijn voorgekomen en die in voorlopige hechtenis zitten. Ook bestemd voor personen die een licht vergrijp hebben begaan en daarvoor een hechtenisstraf kregen en voor passanten die wachten op een plek in een tbs-kliniek.
HUISARREST
Experiment waarbij een veroordeelde zijn straf thuis mag uitzitten. Door een elektronische chip in een niet te verwijderen enkelband kan op afstand worden gecontroleerd of een veroordeelde zich aan zijn huisarrest houdt. Wordt ook elektronisch toezicht genoemd.
HUISZOEKING
Het doorzoeken van een woning om goederen in beslag te nemen. Politiemensen spreken over zoeking.
HULPOFFICIER VAN JUSTITIE
Hogere politieman met speciale opleiding en speciale bevoegdheden die bij opsporing en vervolging het Openbaar Ministerie assisteert.
I
IMMATERIËLE SCHADE
Schade die veroorzaakt is door verdriet, smart of geestelijk gemis. Deze schade is (in tegenstelling tot materiële schade) niet direct in geld uit te drukken. De vergoeding die wordt uitgekeerd om immateriële schade te vergoeden heet smartengeld.
IN ALLE BEPERKINGEN
In het belang van het onderzoek kan de Officier van Justitie besluiten dat een verdachte in voorlopige hechtenis met niemand mag en kan communiceren, behalve zijn advocaat, politie en justitie. Geen post ontvangen of versturen, niet telefoneren, geen contact met andere gedetineerden, geen kranten, tijdschriften. Geen radio, televisie en internet en soms geldt zelfs een verbod op de kapper. Dit laatste in verband met haartests op het gebruik van verdovende middelen.
INBEWARINGSTELLING
1. In het strafrecht: voorlopige hechtenis in opdracht van de rechter-commissaris; 2. In het vreemdelingenrecht: opsluiting van iemand die niet over geldige verblijfspapieren beschikt; 3. In het kader van de Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen: gedwongen opname in een psychiatrische inrichting van iemand die psychisch gestoord is en een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving. 4. In het kader van de Wet zorg en dwang (Wzd): onvrijwillige opname in een zorginstelling van iemand die een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening heeft, waarbij sprake is van direct gevaar (ernstig nadeel) voor de betrokkene zelf of zijn omgeving.
INVERZEKERINGSTELLING
De verdachte kan - als dat nodig is voor het onderzoek - na het politieverhoor nog langer worden vastgehouden. Hij wordt dan in verzekering gesteld. Inverzekeringstelling (IVS) kan worden bevolen bij middelzware en zware misdrijven, duurt maximaal drie dagen en kan in uitzonderlijke gevallen met drie dagen worden verlengd. Binnen de duur van de IVS wordt de verdachte voor de rechter-commissaris geleid. Deze toetst of een en ander juridisch in orde is. Daarna kan voorlopige hechtenis volgen.
J
JEUGDSTRAFRECHT
Strafrecht voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. Bij het jeugdstrafrecht vinden zittingen achter gesloten deuren plaats. De leeftijdsgrenzen kunnen variëren. 16- en 17-jarigen kunnen volgens de regels van het volwassenenstrafrecht worden berecht als de ernst van het delict, hun persoonlijkheid of de omstandigheden waaronder het feit is begaan daar aanleiding voor geeft. Jongeren van 18 tot 21 jaar kunnen op grond van hun persoonlijkheid volgens de regels van het jeugdstrafrecht berecht worden. De rechter bepaalt welk recht van toepassing is.
JURIDISCH LOKET
Het Juridisch Loket is een door de overheid ingestelde, onafhankelijke organisatie waar iedere burger terecht kan voor gratis juridisch advies.
JURISPRUDENTIE
Alle rechterlijke uitspraken. De jurisprudentie vormt een richtlijn voor de rechtspraak in latere, soortgelijke gevallen. Rechters kijken vaak wat collega’s in soortgelijke zaken hebben beslist.
JURIST
Een jurist is een rechtsgeleerd persoon, of iemand die juridisch werk doet. Jurist is geen wettelijk beschermde titel.
JUSTITIA, VROUWE JUSTITIA
Godin der gerechtigheid in het oude Rome. Vaak afgebeeld op gerechtsgebouwen met blinddoek, weegschaal en zwaard.
JUSTITIE
Verzamelbegrip voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht.
JUSTITIËLE DOCUMENTATIEDIENST
Dienst die na veroordeling misdrijven op naam registreert en deze strafrechtelijke gegevens onder bepaalde voorwaarden verstrekt, bijvoorbeeld ten behoeve van een Verklaring omtrent het gedrag (VOG).
K
KAMER
Onderdeel van een rechterlijk college, zoals een strafkamer, belastingkamer, vreemdelingenkamer of militaire kamer. Zie ook: Enkelvoudige kamer en Meervoudige kamer.
KANTONRECHTER
De kantonrechter behandelt zowel civiele zaken als strafzaken. Het is een alleensprekende rechter die zaken als overtredingen uit het strafrecht, arbeidszaken, huurzaken en zaken onder de € 25.000,- behandelt. Vroeger was het kantongerecht een apart gerecht naast de rechtbanken, gerechtshoven en de Hoge Raad. De kantongerechten zijn opgegaan in de rechtbanken. De term kantonrechter is blijven bestaan.
KINDERRECHTER
Rechter die strafzaken tegen minderjarigen (12-18 jaar) en de civiele jeugdbeschermingszaken behandelt.
KLUISVERKLARING
Een verklaring van een (kroon)getuige en/of verdachte waarvan de officier van justitie garandeert dat deze in een kluis wordt bewaard en pas operationeel gebruikt zal worden indien er overeenstemming is bereikt over de voorwaarden waaronder dat gebeurt.
KOP-STAARTVONNIS
Een vonnis is een uitspraak van de rechter. Normaal gesproken staat hierin, naast de beslissing van de rechter, een uitgebreide uitleg over hoe hij tot zijn oordeel is gekomen. In een kop-staartvonnis staat alleen tussen wie de zaak speelt en welke beslissing de rechter heeft genomen. Omdat de uitleg achterwege wordt gelaten, kan de rechter zijn beslissing snel bekendmaken, soms is dat nodig. De rechter zal uiteindelijk altijd binnen een paar dagen met een volledig vonnis komen, waarin hij uitleg geeft over zijn beslissing. Dat is hij verplicht, want rechtspraak is openbaar. Iedereen moet de beslissing van de rechter kunnen controleren. Als iemand in hoger beroep gaat, is het belangrijk dat de raadsheren – rechters in hoger beroep – kunnen zien waarop de rechter zijn oordeel heeft gebaseerd.
KWALITEITSOFFICIER
Ervaren Officier van Justitie in een team op het parket, belast met de aandacht voor de inhoudelijke kwaliteit van de zaken die door dat team worden vervolgd.
L
LANDELIJK PARKET
Het Landelijk Parket houdt zich bezig met de aanpak van internationale vormen van georganiseerde misdaad, ondermijnende criminaliteit - die maatschappelijke structuren of het vertrouwen daarin schaadt - en de coördinatie van de aanpak van zaken als terrorisme en mensensmokkel. Het Landelijk Parket houdt zich dus bezig met zware criminaliteit die de grens van een arrondissement of ressort overschrijdt. Het Landelijk Parket voert het gezag over de dienst Nationale Recherche van de Nationale Politie, landelijke eenheid, die deze vormen van criminaliteit onderzoekt.
LANDSADVOCAAT
Zelfstandig advocaat die het rijk adviseert of namens het rijk optreedt als raadsman.
LEERSTRAF
Het verplicht volgen van een cursus of training als straf voor jeugdigen, met de bedoeling er iets van op te steken.
LEGALISATIE
Wettiging, verklaring van echtheid.
LIJDELIJK
In het civiele recht is de rechter lijdelijk. Dat betekent dat hij alleen beslist op de geschilpunten die de partijen zelf naar voren brengen en een afwachtende houding aanneemt. In het strafproces en het bestuursproces is de rechter daarentegen leidend; hij onderzoekt de zaak die aan hem wordt voorgelegd.
LIK-OP-STUK
Snel afhandelen van zaken door politie en justitie. De wetsovertreder krijgt meteen een acceptgiro voor de boete of een dagvaarding om op de zitting te komen.
M
MAATREGEL
Een maatregel kan worden opgelegd na het begaan van een strafbaar feit. Er kunnen maatregelen worden opgelegd in plaats van een straf of naast een straf. Voorbeelden zijn: terbeschikkingstelling (tbs), plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel, onttrekking van voorwerpen aan het verkeer.
MAGISTRATELIJK
Een begrip dat het Openbaar Ministerie graag gebruikt. De term betekent rechterlijk, onpartijdig en waardig. Met name de overheid hoort zich in al haar verschijningsvormen magistratelijk te gedragen.
MAGISTRATUUR
Alle leden van de rechterlijke macht, dus rechters (zittende magistratuur) en de leden van het Openbaar Ministerie (staande magistratuur).
MEERVOUDIGE KAMER
Een kamer van een gerecht, bestaande uit ten minste drie rechters. De meervoudige kamer beslist over zware of ingewikkelde zaken. In hoger beroep worden de zaken veelal door een meervoudige kamer behandeld.
MEINEED
Valse eed. Getuigen die opzettelijk niet de waarheid spreken bij de rechter, maken zich schuldig aan meineed.
MILITAIRE KAMER
De rechtsprekende instantie die belast is met de behandeling van strafzaken die zijn begaan door militairen. Deze kamer is ondergebracht bij de rechtbank Arnhem. Als het een meervoudige behandeling betreft, bestaat de militaire kamer uit twee rechters en een militair lid. Het militair lid is altijd een officier van één van de krijgsmachtonderdelen.
MINUUT
Origineel exemplaar van een gerechtelijk stuk (bijvoorbeeld een vonnis), dat blijft bij degene die het heeft opgesteld (griffier).
MISDRIJF
Ernstig strafbaar feit. De strafwetgeving onderscheidt overtredingen en misdrijven. Overtredingen worden in de regel in eerste aanleg berecht door de kantonrechter, misdrijven door de afdeling strafrecht van de rechtbank.
MONDELINGE UITSPRAAK
Uitspraak die meteen na de behandeling wordt gedaan.
MOORD
Het opzettelijk en volgens plan (met voorbedachten rade) iemand van het leven beroven. Maximale straf: levenslang.
MOTIVEREN
Het onderbouwen met argumenten. Een rechter heeft een motiveringsplicht.
N
Naast deze hoofdstraffen zijn er nog enkele bijkomende straffen of maatregelen mogelijk zoals ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen
ontzetting uit bepaalde rechten en verbeurdverklaring van inbeslaggenomen goederen. Ook terbeschikkingstelling (tbs) behoort soms tot de mogelijkheden. Bij het bepalen van de straf en de strafmaat houdt de rechter rekening met de aard en de ernst van het gepleegde strafbare feit. Ook kijkt hij naar de omstandigheden waaronder het feit is begaan en met de gevolgen van het strafbare feit voor het slachtoffer. Als de rechter een geldboete oplegt
NE BIS IN IDEM
De Latijnse term (letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde) staaat in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft. Behandeling in hoger beroep betekent niet dat iemand voor de tweede keer terechtstaat, want die procedure maakt deel uit van dezelfde rechtsgang.
NIET-ONTVANKELIJK
Niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie in het strafprocesrecht betekent het niet vatbaar zijn voor berechting. De niet-ontvankelijkheid wordt bepaald door de rechter. Hij of zij kan vaststellen dat het OM niet het recht heeft om een strafzaak te vervolgen, omdat bijvoorbeeld de zaak te lang heeft gelegen, belangrijke stukken niet in het dossier zitten of de opsporing en vervolging niet volgens de geldende regels zijn verlopen.
NIETIGVERKLARING
Het oordeel van de rechter dat een vorige uitspraak van een lagere rechter niet geldig is. In het strafrecht kan ook een dagvaarding nietig worden verklaard.
NOODWEER
Noodweer is het plegen van een strafbaar feit om jezelf of een ander te beschermen tegen een onmiddellijke bedreiging. De verdediging mag niet verder gaan dan noodzakelijk is. Als noodweer is vastgesteld, is er geen sprake van een strafbaar feit.
NOODWEEREXCES
Als iemand de grens overschrijdt van de noodzakelijke verdediging (noodweer), bijvoorbeeld omdat hij in paniek raakt, kan sprake zijn van noodweerexces. De dader is dan niet strafbaar.
NOVUM
Een nieuw feit of gegeven dat bij het onderzoek op de terechtzitting niet bekend was bij de rechter. 
O
OFFICIER VAN JUSTITIE (OvJ)
Een OvJ bepaalt in een vroeg stadium welke strafbare feiten wél of níet door de politie worden onderzocht en is vervolgens de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. Als officier van justitie heb je twee hoofdtaken. Ten eerste geef je leiding aan de politie en de recherche bij het opsporingsonderzoek in strafzaken. Zij sporen mensen op die van een misdaad worden verdacht. Je gaat naar de plaats delict, bent aanwezig bij (huis)zoekingen en bespreekt in alle stadia het verloop van het onderzoek met de recherche. Je doet aan waarheidsvinding en ziet erop toe dat de politie de regels van de opsporing naleeft. Afhankelijk van de resultaten van het opsporingsonderzoek moet je besluiten de zaak voor de rechter te brengen (dagvaarden), een schikking aan te bieden of de zaak te seponeren (bijvoorbeeld bij gebrek aan bewijs). Bij een strafzitting krijg je het woord voor het zogenaamde requisitoir. Je geeft daarin aan welke feiten naar jouw mening bewezen moeten worden verklaard en welke straffen of maatregelen daarvoor moeten worden opgelegd. Ten tweede ben je openbaar aanklager. Dat betekent dat je een verdachte beschuldigt omdat hij de wet heeft overtreden. Je werkt bij een rechtbank in opdracht van een hoofdofficier van justitie, maar je bepaalt zelf hoe je je werk uitvoert. Daarbij houd je je aan de richtlijnen van het beleid dat je zelf voor een deel hebt uitgestippeld.
Lees ook Officier van justitie: wat doet een OvJ?
OIO | OFFICIER IN OPLEIDING
De OIO-opleiding voor officier van justitie duurt minimaal 1,5 en maximaal 4 jaar. De opleiding voor assistent-officier van justitie duurt een jaar. Gedurende de opleiding ben je - onder begeleiding - zelfstandig werkzaam als officier van justitie of als assistent-officier van justitie.
OM
Veel gebruikte afkorting voor Openbaar Ministerie. Zie: Openbaar Ministerie.
OM-AFDOENING
Sinds begin 2008 kan het Openbaar Ministerie zelf lichte straffen opleggen. Dat kan voor strafbare feiten als rijden onder invloed, rijden met onverzekerde motorrijtuigen en veelvoorkomende eenvoudige zaken. Vrijheidsbenemende straffen kunnen alleen opgelegd worden door een rechter.
ONDERBEWINDSTELLING
Maatregel van de kantonrechter om het goederenbeheer van personen die daar zelf niet meer voor kunnen zorgen over te dragen aan een bewindvoerder.
ONDERCURATELESTELLING
Het benoemen van een curator voor een meerderjarig persoon die zijn financiële zaken door lichamelijke of geestelijke oorzaken niet meer goed zelf kan regelen.
ONDERMIJNING
Ondermijning ontstaat daar waar onderwereld en bovenwereld elkaar raken. Ondermijning verzwakt onze rechtsstaat. Democratische uitgangspunten worden niet zo nauw genomen en er wordt gebruik gemaakt van legale structuren voor criminele handelingen of om crimineel geld wit te wassen.
ONDERTOEZICHTSTELLING
Maatregel opgelegd door de kinderrechter waarbij de ouders/voogd worden beperkt in het ouderlijk gezag/voogdij en waarbij het toezicht op het kind wordt opgedragen aan bijvoorbeeld Bureau Jeugdzorg.
ONHERROEPELIJK
Niet te herroepen, niet te veranderen. Een uitspraak is onherroepelijk als de rechtzoekende geen beroep of cassatie meer kan instellen, bijvoorbeeld omdat de termijn waarbinnen men beroep moet instellen verlopen is. De zaak is dan helemaal afgedaan.
ONRECHTMATIG
In strijd met het recht.
ONRECHTMATIG BEWIJS
Bewijs dat het Openbaar Ministerie niet volgens de regels van het recht heeft verkregen.
ONTOEREKENINGSVATBAAR
Het niet toerekenen van een strafbaar feit aan de dader vanwege zijn psychische toestand.
ONTSLAG VAN RECHTSVERVOLGING
Beslissing van de rechter als hij vindt dat de verdachte het tenlastegelegde feit wel heeft gepleegd, maar dit feit (zoals in geval van overmacht of noodweer) of de verdachte (zoals bij psychische stoornis of noodweerexces) niet strafbaar is. Ontslag van rechtsvervolging wordt vaak verward met vrijspraak. Het verschil zit in het bewijs. Als de rechter vindt dat dat ontbreekt, spreekt hij de verdachte vrij.
ONVOORWAARDELIJKE STRAF
Straf die daadwerkelijk uitgevoerd wordt. Zie ook: Voorwaardelijke straf.
OP ZITTING
In de wereld van het Openbaar Ministerie zegt men op zitting in plaats van tijdens de zitting.
OPENBAAR MINISTERIE
Het OM is een organisatie met ruim 5500 medewerkers, waarvan ruim negenhonderd werken als officier van justitie of advocaat-generaal. Zij werken verdeeld over tien arrondissementsparketten, het Landelijk Parket, het Functioneel Parket, het Parket Centrale Verwerking OM, de Dienstverleningsorganisatie OM en het Parket-Generaal. Aan de top van de organisatie staan tien hoofdofficieren die samen met plaatsvervangend hoofdofficieren en directeuren bedrijfsvoering het dagelijks bestuur vormen. Naast de parketten voor opsporing en vervolging in strafzaken is er het Ressortsparket voor de behandeling van hoger-beroeps-zaken. Daar werken de advocaten-generaal. Het Collega van Procureurs-Generaal staat aan het hoofd van de organisatie. Hun ambtelijke staf wordt gevormd door het Parket-Generaal. Zie ook: Officier van justitie.
OPIUMWET
De Opiumwet werd in het leven geroepen ten tijde van de strijd tegen het opiummisbruik begin 20e eeuw. De huidige Opiumwet, die daarna nog vele malen gewijzigd is, kwam in 1928 tot stand. Gebruik op zich wordt niet als een strafbare handeling gezien. Gebruikers worden niet vervolgd. Wel verboden is: bezit, handel, productie, invoer en uitvoer. De straffen die in de wet voor drugs op lijst I genoemd worden zijn veel hoger en zwaarder dan de straffen voor producten op lijst II. 
OPIUMWET LIJST 1
Lijst van bij wet verboden harddrugs waarvan de gevolgen bij verkeerd gebruik onontkoombaar kunnen zijn. Zij leveren in de ogen van de wetgever een onaanvaardbaar risico op voor de volksgezondheid. Het gaat daarbij ondermeer om MDMA, cocaïne, speed, amfetamine, ketamine, xtc, GHB en heroïne.
OPIUMWET LIJST 2
Op deze lijst staan cannabisproducten (hasj en wiet), paddestoelenextracten, kalmeringsmiddelen als Valium en Seresta en diverse slaapmiddelen.
OPPORTUNITEITSBEGINSEL
Het uitgangspunt dat een officier van justitie zelf beslist of een strafbaar feit wordt vervolgd. Indien een succesvolle (verdere) vervolging van een verdachte technisch haalbaar is, maar op gronden aan het algemeen belang ontleend onwenselijk wordt een beleidssepot toegepast. Als de officier beslist om niet te vervolgen dan kan een belanghebbende daarover een klacht indienen bij het gerechtshof met het verzoek alsnog opdracht te geven tot vervolging.
OPSPORINGSONDERZOEK
Onderzoek door de politie naar strafbare feiten, onder leiding van de officier van justitie.
ORDE VAN ADVOCATEN
Alle advocaten in ons land zijn verplicht lid van de Nederlandse Orde van Advocaten en moeten zich houden aan de eisen die deze beroepsorganisatie stelt.
OVERTREDING
Een licht strafbaar feit.
P
PARKET
Het kantoor van het Openbaar Ministerie in de hoofdplaats van een rechtbank (arrondissementsparket) of van een gerechtshof (ressortsparket). Op de arrondissementsparketten werken de officieren van justitie en ondersteunend personeel onder leiding van een hoofdofficier van justitie. Op de ressortsparketten werken de advocaten-generaal en parketmedewerkers onder leiding van een hoofdadvocaat-generaal. Daarnaast is er nog een Landelijk Parket en een Functioneel Parket. Het parket bij de Hoge Raad der Nederlanden onder leiding van de procureur-generaal bij de Hoge Raad maakt géén deel uit van het Openbaar Ministerie.
PARKET-GENERAAL
Het Parket-Generaal, intern het PAG genoemd, is de ambtelijke staf van het Collega van Procureurs-Generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie.
PARKETSECRETARIS
Een parketsecretaris ondersteunt de officier van justitie bij de voorbereiding van strafzaken en strafrechtelijke beslissingen, en bij de voorbereiding van strafzittingen. Hij of zij is juridisch geschoold en stuurt namens de officier de politie aan bij opsporingsonderzoeken en de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden, maakt bewijsoverzichten van strafzaken met het oog op de zitting en verwerkt de wijze van afdoening. De parketsecretaris is degene die het hele traject van begin tot eind controleert, vaak geholpen door een zesde zintuig om grote en kleine fouten te voorkomen.
PASSANT
Een veroordeelde die na het uitzitten van zijn straf moet wachten op een plek in een tbs-kliniek. Deze wachttijd wordt doorgebracht in het huis van bewaring. De passant kan hier een schadevergoeding voor eisen.
PENITENTIAIRE INRICHTING
Gevangenis of huis van bewaring.
PIKETADVOCAAT
Vanaf het moment dat je in verzekering bent gesteld en na een verhoor niet weer vrijgelaten wordt, heb je volgens de wet recht op een advocaat. Als je geen eigen advocaat hebt, krijg je automatisch een advocaat van de piketcentrale toegewezen. Dat is een samenwerkingsverband van advocaten die op dat moment piketdienst hebben en oproepbaar zijn zodra een verdachte behoefte heeft aan rechtsbijstand. Een vooroverleg met de advocaat voorafgaand aan het eerste verhoor kan soms zinvol zijn. De verdachte geeft in zo’n vooroverleg openheid van zaken en beroept zich dan niet (of minder) op zijn zwijgrecht. Een ervaren rechercheur deelt op voorhand met de advocaat (wanneer het onderzoek dat toelaat) wat er aan bewijs ligt tegen zijn cliënt. Veelal leidt dit tot een andere proceshouding van zowel advocaat als cliënt.
PIKETDIENST ADVOCATUUR
Door advocaten georganiseerde regeling dat elke verdachte, vreemdeling of psychiatrische patiënt die in bewaring wordt gesteld op het politiebureau of in een psychiatrisch ziekenhuis automatisch wordt bezocht door een advocaat om zijn of haar rechten te bespreken.
PIKETDIENST OPENBAAR MINISTERIE
Bereikbaarheidsdienst. Ook ervaren officieren van justitie hebben vier maal per jaar piket.
PIKETOFFICIER
Een officier van justitie die voor een bepaalde periode buiten kantooruren bereikbaar is om beslissingen te nemen die geen uitstel dulden.
PLAATSOPNEMING
Een bezichtiging door de rechter op de plaats waar de oorzaak van het geschil zichtbaar is of waar het geschil zich afspeelt. In een civiele procedure wordt dit plaatsopneming genoemd, in het strafproces schouw.
PLAATSVERVANGEND OFFICIER
Ook wel assistent-officier. Een officier van justitie is benoemd in een geografisch rechtsgebied, een arrondissement. Buiten zijn eigen arrondissement treedt hij op als plaatsvervangend officier. Tijdens de OIO-opleiding ben je plaatsvervangend (of assistent-) officier van justitie. Je doet gedurende je opleiding alleen enkelvoudige zittingen, je hebt geen piket en doet geen opvang.
PLEIDOOI
Mondelinge toelichting op het in het geding ingenomen standpunt.
PLUK-ZE
Populaire term voor de maatregel die inhoudt dat tijdens of na een strafproces het financiële voordeel wordt afgenomen dat men heeft verkregen door het plegen van een strafbaar feit.
POLITIERECHTER
Alleensprekende rechter van de rechtbank in strafzaken die niet zo ingewikkeld zijn en waarin niet meer dan één jaar gevangenisstraf wordt geëist.
PRESIDENT
De voorzitter van een rechtbank, een gerechtshof en van de Hoge Raad heet president. Ook de rechter die een zitting van een rechtbank of hof voorzit, wordt president of voorzitter genoemd.
PREVENTIEVE HECHTENIS
Verzamelnaam voor de begrippen bewaring, gevangenhouding en gevangenneming.
PRIMAIR
Eerste vordering/tenlastelegging of verzoek. Met een primaire vordering wordt aangegeven welke vordering de belangrijkste is in een reeks. Zie ook: Subsidiair.
PRO-DEOADVOCAAT
Vroeger kreeg de minder draagkrachtige burger een gratis (pro Deo) advocaat. Tegenwoordig betaalt een rechtzoekende in civiele en bestuursrechtelijke zaken een van het inkomen afhankelijke eigen bijdrage voor de advocaat. Alleen in strafzaken, als een verdachte in voorarrest zit, krijgt hij nog (automatisch) een pro-Deo-advocaat toegewezen. In de rechtszaal spreekt men over een toegevoegd advocaat.
PRO-FORMAZITTING
Als iemand in afwachting van zijn proces in voorlopige hechtenis zit, moet de zaak binnen vijftien weken aan de rechter worden voorgelegd. Lukt dit niet, dan moet de verdachte worden vrijgelaten. Wanneer het politieonderzoek nog niet is afgerond en de officier van justitie de verdachte toch langer wil vasthouden, moet de zaak op een pro-formazitting aan de rechter worden voorgelegd. Zodra de officier heeft gezegd waar de verdachte van wordt verdacht, zal hij de rechter vragen de behandeling tijdelijk stil te leggen (schorsen). Gebeurt dit, dan mag de verdachte wél in voorlopige hechtenis blijven en hoeft hij dus niet te worden vrijgelaten. De term pro-forma (voor de vorm) verwijst naar het feit dat de zaak niet inhoudelijk wordt behandeld.
PROCES
Ander woord voor rechtszaak.
PROCES-VERBAAL
1. Schriftelijk verslag van hetgeen op rechtszittingen aan de orde is gekomen; 2. Officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren met feiten die ze hebben waargenomen en met een verklaring die ze hebben opgetekend uit de mond van een verdachte of getuige.
PROCESSUEEL SEPOT
Verouderde term voor een technisch sepot: een beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het afziet van vervolging van een strafbaar feit omdat het van mening is dat vervolging níet tot een veroordeling zal leiden. Vaak genomen in zaken waarin voldoende bewijs ontbreekt óf het feit zélf óf de verdachte niet strafbaar is.
PROCESVERBAAL VAN BEVINDINGEN
Een procesverbaal van bevindingen is een procesverbaal, waarin een opsporingsambtenaar op eigen initiatief (of op verzoek van een officier van justitie) nieuwe of aanvullende feiten vermeldt met betrekking tot een (vermoedelijk) gepleegd strafbaar feit. In een pv van bevindingen zijn niet altijd alle feiten en omstandigheden van het vermoedelijk gepleegde strafbare feit bekend en soms is ook de verdachte niet bekend.
PROCUREUR-GENERAAL
Lid van het College van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie.
PROCUREUR-GENERAAL HOGE RAAD
Hoofd van het parket bij de Hoge Raad. Bij de Hoge Raad vervult het parket een andere rol dan bij de rechtbank en het gerechtshof. Leden van het parket eisen hier geen straf, maar adviseren de Hoge Raad over de uitspraak in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Ook bij de Afdeling bestuur van de Raad van State is sinds 2013 een Procureur-generaal aangesteld.
PROEFTIJD
De rechter kan iemand tot een voorwaardelijke straf veroordelen. De straf wordt dan niet uitgevoerd, mits de verdachte zich gedurende een bepaalde periode, de proeftijd, aan een aantal afspraken houdt en niet opnieuw in de fout gaat. Deze voorwaarden zijn door de rechter in zijn vonnis opgelegd.
R
RAAD VAN STATE
Hoogste adviescollege van de staat dat adviseert over alle wetsontwerpen en algemene maatregelen van bestuur; de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beslist in hoogste instantie in geschillen over besluiten van overheidsorganen.
RAAD VOOR DE KINDERBESCHERMING
Orgaan van het ministerie van Veiligheid en Justitie, gevestigd in elke arrondissementshoofdplaats. De raad behartigt de belangen van minderjarigen die dat nodig hebben en adviseert de kinderrechter bijvoorbeeld bij verzoeken om ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing. De raad heeft een adviserende rol of treedt op als procespartij in zaken over gezag, omgang, ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing.
RAAD VOOR DE RECHTSPRAAK
De Raad voor de rechtspraak bestaat sinds 1 januari 2002 en vormt de schakel tussen de minister van Justitie en de gerechten. De Raad heeft als opdracht te bevorderen dat de gerechten hun rechtsprekende taak goed kunnen vervullen.
RAAD VOOR RECHTSBIJSTAND
Instantie die beslist of een rechtzoekende in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Zie ook: Pro-Deo-advocaat.
RAADKAMER
Het begrip raadkamer van de rechtbank verwijst naar twee betekenissen. In de eerste betekenis is het een forum waar de rechter beslissingen neemt, die slechts een deel van het proces betreffen of een voorlopig karakter hebben (zoals beslissingen over voorlopige hechtenis, in beslag genomen goederen en schadevergoedingen). Deze procedures worden gevoerd in aanwezigheid van de procespartijen (OM, verdachte en verdediging), maar zijn in het algemeen niet voor publiek toegankelijk. In de tweede betekenis wordt gedoeld op het onderling beraad dat de zittingsrechters voeren over verzoeken gedaan op de zitting en over de vraag welk vonnis gewezen gaat worden. Dit laatste raadkameroverleg is strikt besloten.
RAADSHEER
Rechter bij het gerechtshof of de Hoge Raad. Ook een vrouwelijke raadsheer wordt raadsheer genoemd, met een raadsvrouw/raadsman wordt een advocaat bedoeld.
RAADSMAN
Een raadsman is andere term voor advocaat.
RAADSVROUW
Een raadsvrouw is een vrouwelijke advocaat.
RAIO
Rechterlijk ambtenaar in opleiding.
RECHERCHEOFFICIER
Officier van justitie, deel uitmakend van de leiding van het parket, belast met het toezicht houden op de kwaliteit van en de keuzes in de opsporingsonderzoeken. De rechercheofficier is altijd een ervaren vraagbaak voor de medewerkers van het parket.
RECHTBANK
Een rechtbank is een rechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt.
RECHTER-COMMISSARIS
Rechter die in het strafproces op actieve wijze het gerechtelijk vooronderzoek naar één of meer strafbare feiten leidt. Hij wordt ingeschakeld bij de toepassing van bepaalde dwangmiddelen; de RC is als rechter lid van de rechtbank en wordt door het gerechtshof benoemd. Als de officier van justitie een nader onderzoek nodig acht om meer gegevens over de zaak te verzamelen, dan kan hij ingevolge art 181 WvSv een vordering instellen tot een gerechtelijk vooronderzoek bij de RC. De RC kan in het onderzoek ook bijzondere taken hebben, zoals het afnemen van een getuigenverhoor. De RC werkt op een aparte afdeling van de rechtbank, het kabinet rechter-commissaris. Omdat hij al in de voorfase bij strafzaken betrokken is heeft de wetgever verboden dat de RC die beslissingen heeft genomen in het gerechtelijk vooronderzoek ook de rechter of één van de rechters is die het eindoordeel geeft in een strafzaak. Ook wel RC.
RECHTERLIJKE MACHT
Verzamelterm voor de rechters en officieren van justitie. De rechters worden tot de zittende magistratuur gerekend en de officieren van justitie tot de staande magistratuur. De rechter blijft zitten tijdens de zitting, de officier van justitie voert staande het woord.
RECHTSBIJSTAND
Gefinancierde rechtshulp.
RECHTSSTAAT
In een rechtsstaat is het recht het hoogste gezag. Iedereen, óók de overheid, moet zich aan de wet houden.
RECHTSZEKERHEID
Weten waar je in het recht aan toe bent. Het tegenovergestelde heet willekeur.
RECIDIVE
Officiële term voor het herhalen van strafbaar gedrag.
RECLASSERING
Instelling die het herintreden in de maatschappij van veroordeelden wil bevorderen. Geeft ook voorlichting aan de rechter over de persoon van de verdachte.
REDENEN VAN WETENSCHAP
Term uit het Wetboek van Strafvordering: hoe ben je aan je informatie gekomen? Gezien, gehoord, gelezen? Anderszins?
REGIEZITTING
Een regiezitting is een zitting zónder inhoudelijke behandeling. Regiezittingen worden gehouden bij grote en complexe strafzaken. Tijdens deze zitting bespreekt de rechter met het Openbaar Ministerie en de verdediging de stand van zaken in het onderzoek en de verdere planning van de zaak.
REPLIEK
Het antwoord van de Officier van Justitie op het pleidooi van de raadsman of -vrouw.
REQUIREREN
Het ter zitting eisen van een straf of maatregel door de officier van justitie.
REQUISITOIR
De officier van justitie komt op een strafzitting minstens twee keer aan het woord: aan het begin om te vertellen waarvan de verdachte wordt beschuldigd (de aanklacht, officieel tenlastelegging) en later nog eens, als de rechter alles met de verdachte heeft doorgenomen. Dan zet de OvJ de feiten op een rij, geeft hij zijn mening over het bewijs en eist op grond daarvan een bepaalde straf. Daarvoor moet de officier een paar belangrijke vragen beantwoorden. Is bewezen dat de verdachte het feit heeft gepleegd? Is dat strafbaar volgens de wet? En is de verdachte strafbaar? De officier kan de rechter alleen vragen een straf (of maatregel) op te leggen als hij vindt dat het bewijs wettig én overtuigend is; als het aan wettelijke eisen voldoet en de officier overtuigd is van de schuld van de verdachte. Wanneer dat niet het geval is zal hij vrijspraak vragen.
RESSORT
Ander woord voor rechtsgebied. Nederland is verdeeld in vier ressorten, die vervolgens weer zijn onderverdeeld in elf arrondissementen. Elk ressort heeft een eigen gerechtshof. Zie ook: Gerechtshof en Arrondissement.
RESSORTSPARKET
Als een veroordeelde of een officier van justitie het niet eens is met het vonnis van de rechtbank, kan hij in hoger beroep gaan bij een van de vier gerechtshoven. De belangrijkste taak van het Ressortsparket is het behandelen van strafzaken in hoger beroep. Het Ressortsparket behandelt de zaak helemaal opnieuw. Ook kan in de hogerberoepsprocedure nieuw onderzoek worden gedaan en kunnen nieuwe getuigen of deskundigen worden gehoord. Uiteindelijk doet het gerechtshof een nieuwe uitspraak in de vorm van een arrest.
Aan de gerechtshoven is een vestiging van het Ressortsparket gekoppeld. Het Ressortsparket is een landelijke organisatie met vier vestigingen in Nederland: Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en ’s-Hertogenbosch. Aan het hoofd van het Ressortsparket staat de landelijk hoofdadvocaat-generaal. Aan het hoofd van elke vestiging staat een hoofdadvocaat-generaal. Vertegenwoordigers van het Ressortsparket die optreden in de rechtszaal zijn geen officier van justitie maar advocaat-generaal.
S
SCHOUW
Term uit het strafprocesrecht: een bezichtiging op de plaats van het delict.
SEPONEREN
Bevoegdheid van de politie of officier van justitie om de zaak niet voor de rechter te brengen, maar te laten rusten (sepot), bijvoorbeeld omdat er te weinig bewijs is.
SEPOT
Beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het op beleidsmatige of technische gronden afziet van vervolging van een geconstateerd strafbaar feit. Het OM zet in zon geval een zaak tegen een verdachte niet door, omdat op gronden aan het algemeen belang ontleend (verdere) vervolging niet wenselijk wordt geacht (= beleidssepot), of omdat er niet genoeg bewijs is, de daders onbekend, spoorloos of overleden zijn, zichzelf gedood hebben, het misdrijf verjaard is (= technisch sepot). Sepotgronden worden geregistreerd door de Justitiële Documentatiedienst.
SPREEKRECHT
Het recht van slachtoffers om hun kant van het verhaal aan de rechter te vertellen.
STAANDE MAGISTRATUUR
Vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie. Zie ook: Rechterlijke macht.
STEAMING
Met anderen in een groep iemand duwen en klemzetten en vervolgens (met of zonder geweld) diens gsm of portefeuille afpakken.
STILLE
Crimineel jargon voor een rechercheur.
STIPPEN- OF STREPENCOMPLEX
Een politieman - of vrouw met een stippen- of strepencomplex is een collega die hogerop wil komen en graag bevorderd wil worden.
STORINGSLINT
Andere term voor het rood-witte afzetlint dat gebruikt wordt om een plaats delict af te zetten.
STRAFBESCHIKKING
Sanctie die zelfstandig is op te leggen door het Openbaar Ministerie voor misdrijven en overtredingen waarop een gevangenisstraf staat van maximaal zes jaar. Als de verdachte het er niet mee eens is, kan hij hiertegen verzet aantekenen bij de strafrechter.
STRAFBLAD
Gangbare term voor een vermelding in het strafregister: aantekeningen over de keren dat iemand in het verleden verdacht werd van strafbare feiten (met name misdrijven) en over de afloop daarvan (sepot, vrijspraak, veroordeling). Officieel noemt men een strafblad het uittreksel justitiële documentatie.
STRAFKAMER
Eenheid van drie rechters die binnen een rechtbank of een gerechtshof strafzaken behandelen.
STRAFMAATVERWEER
Ongeveer 80% van de zaken die het OM bij de rechter aanbrengt eindigt in strafoplegging. Dat betekent dat je als raadsman of -vrouw meestal niet veel verder komt dan een strafmaatverweer. Jouw cliënt wordt gestraft, je kunt die straf in je verweer hooguit wat omlaag halen.
STRAFRECHTSPRAAK
Rechtspraak die zich bezighoudt met de berechting van strafbare feiten (overtredingen en misdrijven).
Lees ook Hoe verloopt een strafproces?
STRAFREGISTER
Register waarin wordt bijgehouden wie wanneer verdacht werd van welk strafbaar feit (met name misdrijven) en over de afloop daarvan (sepot, vrijspraak of veroordeling). Degenen die in het register voorkomen hebben een strafblad.
SUBSIDIAIR
Volgt altijd op primair; met primair wordt de maximaal haalbare vordering of tenlastelegging aangegeven. De subsidiaire vordering wordt ingesteld voor het geval dat de eerste vordering (primair) niet tot het beoogde resultaat zal leiden. Bijvoorbeeld: primair wordt ten laste gelegd dat verdachte diefstal met geweld heeft gepleegd; subsidiair wordt alleen diefstal ten laste gelegd.
SUBSTITUUT OVJ
Beginnend officier van justitie die nog niet is benoemd tot officier; na een periode als substituut kan men bij gebleken geschiktheid tot rechter benoemd worden.
SUMMIT
SummIT is een in Nederland ontwikkeld opsporings- en registratiesysteem van de Nationale Recherche en de opvolger van de Basis Voorziening Opsporing (BVO). Het systeem ondersteunt het volledige werkproces in rechercheonderzoeken, van eerste melding tot en met digitaal procesdossier. Met de juiste autorisatie (je logt in met je dienstnummer en een persoonlijk wachtwoord) kun je ondermeer zoeken op personen, telefoonnummers, kentekens, burgerservicenummer, naam, adres of woonplaats. Dit informatiesysteem wordt gebruikt door het Team Criminele Inlichtingen (TCI), Informatie & Intelligence Schiphol (IIS), de Bijzondere Opsporingsdiensten en de Rijksrecherche.
SUPERSNELRECHT
Dit recht wordt ingezet bij eenvoudige zaken die dan binnen drie dagen (ten tijde van de inverzekeringstelling) aan de rechter worden voorgelegd en zo snel mogelijk afgehandeld. Supersnelrecht is een onderdeel van het lik-op-stuk-beleid van politie en justitie.
T
TAAKSTRAF
Een taakstraf (of werkstraf) wordt door de rechter of het Openbaar Ministerie opgelegd en bestaat voor volwassenen uit het verrichten van onbetaalde arbeid. Voor minderjarigen kan de taakstraf bestaan uit een werkstraf of een leerstraf. Een leerstraf kan ook een verplichte cursus zijn, zoals leren omgaan met agressie. De straf kan worden opgelegd bij alle misdrijven – behalve ernstige zeden- en geweldsmisdrijven – en overtredingen waarvoor een vrijheidsstraf of geldboete kan worden opgelegd. Als een volwassene al eerder tot een taakstraf is veroordeeld en vervolgens een soortgelijk misdrijf begaat, kan hem voor dat nieuwe feit niet altijd opnieuw een taakstraf worden opgelegd. De gedachte achter een taakstraf in plaats van een gevangenisstraf is dat de gestrafte contact houdt met de maatschappij en dat er zelfdiscipline nodig is. Bovendien heeft de samenleving er wat aan. De straf werd in 1989 geïntroduceerd en werd in 2001 – naast de vrijheidsstraf en de geldboete – een zelfstandige hoofdstraf. Het maximum aantal uren taakstraf voor volwassenen is 240 uur. Als een veroordeelde zijn taakstraf niet (goed) uitvoert, moet hij of zij in beginsel alsnog de gevangenis in. De rechter geeft in zijn vonnis aan hoe lang die vervangende vrijheidsstraf zal duren.
TCI OFFICIER
De Officier van Justitie die leiding geeft aan het Team Criminele Inlichtingen. Direct onder hem functioneert de Chef Centrale TCI, deze vertegenwoordigt de anonieme informanten én runners tijdens de rechtsgang. Onder diens verantwoordelijkheid functioneren de TCI -rechercheurs als runners van de informanten.
TECHNISCH SEPOT
Ook wel processueel sepot: een beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het afziet van vervolging van een strafbaar feit omdat het van mening is dat vervolging niet tot een veroordeling zal leiden. Vaak genomen in zaken waarin voldoende bewijs ontbreekt of het feit zélf of de verdachte niet strafbaar is. 'De OvJ zag er geen heil meer in, het is een technisch sepot geworden.'
TENLASTELEGGING
Onderdeel van de dagvaarding in strafzaken waarin staat waar het Openbaar Ministerie de verdachte van beschuldigt. De tenlastelegging is de kern van het proces, want hetgeen ten laste is gelegd dient bewezen te worden verklaard door de rechter.
TENUITVOERLEGGING
In het strafprocesrecht: de omzetting van een voorwaardelijke straf in een onvoorwaardelijke straf.
TERBESCHIKKINGSTELLING
Als iemand onder invloed van een persoonlijkheids of psychische stoornis een ernstig misdrijf heeft gepleegd en de kans op herhaling groot is, kan hij ter beschikking worden gesteld (tbs). Vaak wordt een combinatie van celstraf en tbs opgelegd. Dan zit hij eerst zijn straf uit en wordt hij daarna behandeld. Tbs is geen straf (die dient als vergelding) maar een maatregel ter beveiliging van de samenleving. Is iemand zo gestoord dat de misdaad hem helemaal niet verweten kan worden, dan mag de rechter geen straf opleggen. Maar wel tbs. Er zijn tbsers die gewoon thuis mogen blijven, mits ze zich aan therapieafspraken en voorschriften houden. Dat wordt tbs met voorwaarden genoemd. In ernstiger gevallen kiest de rechter voor tbs met dwangverpleging en wordt iemand gedwongen opgenomen in een gesloten tbs-kliniek. Hij krijgt daar gesprekken en medicijnen aangeboden, maar mag die behandeling weigeren. De wet staat dwangbehandeling in principe niet toe. Alleen in noodgevallen kan de geneesheerdirecteur besluiten onvrijwillig medicijnen toe te dienen: als iemand gevaar veroorzaakt in de kliniek of bijvoorbeeld vastzit in een psychose waar hij niet uitkomt. De rechter beoordeelt regelmatig of de tbs-maatregel beëindigd kan worden. Zolang iemand behandeling weigert en geen vooruitgang boekt, zal de rechter het verblijf in de kliniek telkens verlengen. In die zin is er dus wel dwang om aan de behandeling mee te werken. Het doel van de tbs-maatregel is de maatschappij op de kortere en langere termijn te beveiligen. Om de maatschappij op korte termijn te beveiligen verblijft de dader in de gesloten kliniek. Beveiliging van de maatschappij op langere termijn wordt gerealiseerd door (gedwongen) behandeling van de dader, die er op is gericht herhaling van het misdrijf te voorkomen.
TRANSACTIE
Aanbod van de officier van justitie aan de verdachte om een strafzaak buiten de rechter om te doen. Als de verdachte hiermee akkoord gaat, dan ziet de officier af van verdere strafvervolging.
U
UITSPRAAK
De meervoudige kamer van de rechtbank doet nooit direct uitspraak. De voorzitter van de rechtbank kondigt aan het einde van de zitting aan wanneer de uitspraak bekend gemaakt zal worden. Dat moet gebeuren binnen veertien dagen nadat de zitting is gesloten.
UNUS-RECHTSPRAAK
Zitting met één rechter die rechtspreekt. Zie ook meervoudige kamer.
V
VERBEURDVERKLAREN
De rechter kan bepalen dat een veroordeelde als bijkomende straf de spullen kwijtraakt die bij hem in beslag zijn genomen.
VERDACHTE
Iemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over een redelijk vermoeden van schuld. Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld.
VERJARING
Op een gegeven moment gaat een strafdossier dicht, dat heeft de wetgever bepaald. Ook in bestuurs- en civiel recht kunnen zaken verjaren. Het argument daarvoor is rechtszekerheid. Wanneer verjaring ingaat hangt af van de ernst van de zaak. Overtredingen verjaren na drie jaar, misdrijven waar acht jaar gevangenisstraf op staat na twintig jaar. Niet alle oude strafzaken verjaren. Voor moord, doodslag, verkrachting, mensensmokkel en ernstige zedendelicten met kinderen is verjaring in 2013 afgeschaft.
VERSCHONINGSRECHT
Het recht dat een getuige op grond van zijn familierelatie met de verdachte of op grond van zijn beroep heeft om vragen van de rechter onbeantwoord te laten. Een getuige mag zich ook verschonen van het geven van een antwoord als hij zichzelf daardoor zou belasten.
VERSTEK
Niet verschijnen van de gedaagde of de verdachte op de rechtszitting.
VERSTEKVONNIS
Veroordeling die wordt uitgesproken terwijl de gedaagde of verdachte niet in de procedure is verschenen.
VERTICAAL STRAFRECHT
Tot het einde van de 18e eeuw functioneerde het strafrecht horizontaal: het streven was om de aangedane schade te vereffenen, het doel van de straf was vergelding en afschrikking. Onder Lodewijk Napoleon (1806-1810) werd het strafrecht verticaal ingericht: het delict werd vanaf die tijd gezien als iets wat de samenleving werd aangedaan, níet alleen het slachtoffer. Het was het begin van een formeel straf- en detentiestelsel dat tegenwoordig drie doelgroepen onderscheidt: mensen die preventief vastzitten, mensen die tot een korte celstraf zijn veroordeeld en mensen die voor langere tot zeer lange tijd in de gevangenis moeten verblijven.
VERVANGENDE HECHTENIS
Aantal dagen dat de veroordeelde moet vastzitten als hij zijn boete niet betaalt. Wanneer een boete wordt opgelegd, wordt er meteen bij vermeld aan hoeveel dagen vrijheidsstraf dit gelijkstaat.
VOEGING
Het samenvoegen van verschillende strafbare feiten tot één strafzaak of (in het civiele recht) het samenvoegen van twee procedures die tussen dezelfde personen lopen en hetzelfde onderwerp betreffen, dan wel verbonden zijn met elkaar.
VONNIS
Een proces eindigt uiteindelijk met een gemotiveerde, bindende uitspraak van de rechter. Dit kan zijn: vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging of een veroordeling, bijvoorbeeld een geldboete, gevangenisstraf of het verrichten van werkzaamheden; de zogenoemde taakstraf.
VONNIS WIJZEN OP TEGENSPRAAK
Indien de uitspraak van de rechtbank een vonnis op tegenspraak is, kan tegen het vonnis hoger beroep worden ingesteld. Op tegenspraak houdt in dat de gedagvaarde persoon in rechte is verschenen, wat wil zeggen dat hij of zij van zich heeft laten horen in de procedure, en dat beide procespartijen hun zaak hebben bepleit of hun visie op het rechtsconflict hebben gegeven.
VOORARREST
Het totaal aantal dagen dat een verdachte doorbrengt in een politiecel of Huis van Bewaring voorafgaand aan zitting en uitspraak. Het voorarrest kan bestaan uit ophouding voor verhoor (maximaal 6 uur), eventueel verlenging van het verhoor uitsluitend ter vaststelling van de identiteit (maximaal 6 uur), inverzekeringstelling (maximaal 2 x 3 dagen), inbewaringstelling (maximaal 14 dagen) en gevangenhouding (maximaal 90 dagen). Die laatste twee vormen van voorarrest worden ook aangeduid als voorlopige hechtenis. De dagen die iemand in voorarrest heeft gezeten, worden van de straf afgetrokken.
VOORARREST
Dagen die een verdachte doorbrengt in een politiecel of huis van bewaring voorafgaand aan zitting en uitspraak. Het voorarrest kan bestaan uit ophouding voor verhoor (maximaal 6 uur), eventueel verlenging van het verhoor uitsluitend ter vaststelling van de identiteit (maximaal 6 uur), inverzekeringstelling (maximaal 2 x 3 dagen), inbewaringstelling (maximaal 14 dagen) en gevangenhouding (maximaal 90 dagen). Die laatste twee vormen van voorarrest worden ook aangeduid als voorlopige hechtenis. De dagen die iemand in voorarrest heeft gezeten, worden van de straf afgetrokken.
VOORGELEIDING
1. Het laten verschijnen van een aangehouden verdachte voor de rechter-commissaris. Na de voorgeleiding beslist de RC of de verdachte in voorlopige hechtenis moet worden gesteld voor maximaal 14 dagen, de zogenaamde inbewaringstelling. 2. Het verhoor van een verdachte door de OvJ om vast te stellen of het Openbaar Ministerie de rechter moet vragen om de verdachte in voorlopige hechtenis te nemen.
VOORGELEIDINGS PV
Het proces-verbaal dat aan de rechter-commissaris wordt voorgelegd op basis waarvan deze moet beslissen of de verdachte in bewaring moet worden gesteld. Het verbaal hoeft geen wettig en overtuigend bewijs te bevatten, maar wel de zogenaamde ernstige bezwaren. Dat zijn sterke aanwijzingen dat de verdachte hetgeen hem wordt verweten ook werkelijk heeft begaan.
VOORLOPIG GETUIGENVERHOOR
Iemand die overweegt een civiele procedure te beginnen, kan aan de rechtbank een voorlopig getuigenverhoor vragen. Dit verhoor dient om de kansen bij een rechtszaak beter in te kunnen schatten, of om te voorkomen dat bewijs verloren gaat (door vertrek of overlijden van een getuige bijvoorbeeld).
VOORLOPIGE HECHTENIS
Een verzamelterm voor de begrippen bewaring, gevangenhouding en gevangenneming. De voorlopige hechtenis begint wanneer de rechter-commissaris toestemt met het verzoek van de officier van justitie om je na de inverzekeringstelling langer vast te houden. Deze voorlopige hechtenis bestaat uit twee delen. Het eerste deel heet bewaring, duurt maximaal 14 dagen en kan niet worden verlengd. Meestal brengen ze je daarvoor over naar een huis van bewaring. Het kan ook zijn dat je weer wordt teruggebracht naar het politiebureau; dit heet preventief zitten.
VOORLOPIGE VOORZIENING
Een voorlopige beslissing in spoedeisende zaken die gezien kan worden als tijdelijke regeling tot de eindbeslissing er is. In het bestuursrecht (tussen burgers en/of organisaties en de overheid) en het civiele recht (tussen burgers en/of bedrijven) kan je de rechter om zon voorlopige beslissing vragen. Daar wordt zon spoedeisende zaak meestal een kort geding genoemd.
VOORWAARDELIJKE INVRIJHEIDSTELLING
Als iemand is veroordeeld tot een gevangenisstraf die geheel onvoorwaardelijk is en langer duurt dan 1 jaar, hoeft de veroordeelde die straf doorgaans niet helemaal uit te zitten. Door de OvJ worden voorwaarden voor invrijheidstelling opgelegd, zoals het volgen van een vaardigheidstraining, elektronisch toezicht of een contactverbod. De veroordeelde mag in ieder geval niet opnieuw de fout ingaan.
VOORWAARDELIJKE STRAF
Straf die pas uitgevoerd wordt als de veroordeelde zich niet aan bepaalde voorwaarden houdt. Als voorwaarde geldt altijd dat de veroordeelde zich niet binnen de proeftijd opnieuw aan een strafbaar feit schuldig maakt. De proeftijd bedraagt in de meeste gevallen maximaal drie jaar. Als bijzondere voorwaarde kan bijvoorbeeld worden opgelegd dat de veroordeelde zich op bepaalde tijdstippen meldt bij de reclassering. Als de veroordeelde de opgelegde voorwaarden niet nakomt, kan de OvJ bij de rechter eisen dat de voorwaardelijk opgelegde straf alsnog ten uitvoer wordt gelegd.
VORMFOUT | VORMVERZUIM
Het door het Openbaar Ministerie verwaarlozen of niet in acht nemen van vormvoorschriften in een strafproces. Het OM spreekt zelf liever over procedurefout. Na bijvoorbeeld het onrechtmatig binnentreden van een woning zijn alle daardoor verkregen bewijsmiddelen onrechtmatig. In zon geval is zelfs het oordeel niet-ontvankelijk in de vervolging denkbaar.
VRIJSPRAAK
Beslissing van de rechter als hij het tenlastegelegde feit niet wettig en overtuigend bewezen acht. In dat gebal spreekt hij de verdachte vrij.
VRIJWARING
De gedaagde in een civiel proces kan een derde partij bij de procedure betrekken als die ook met de zaak te maken heeft, met het doel dat de negatieve gevolgen van de uitkomst van het geschil op die derde kunnen worden verhaald. Dat heet oproepen in vrijwaring.
VROUWE JUSTITIA
Godin van de Gerechtigheid, Vrouwe Justitia wordt beschouwd als hét symbool van de rechtspraak. Haar blinddoek staat voor rechtspraak zonder aanzien des persoons, haar weegschaal voor het afwegen van feiten en omstandigheden, haar zwaard voor het vonnis. De oude Grieken hadden een godin van de rechtvaardigheid, Themis. De Romeinen noemden die godin Justitia. Daar komt ook het woord justitie vandaan.
W
WEDERRECHTELIJK
In strijd met het geldende recht.
WERKSTRAF
Onbetaalde arbeid die de strafrechter oplegt in plaats van een gevangenisstraf. Het werk wordt meestal verricht in ziekenhuizen, bejaardencentra, kinderboerderijen, sportclubs, gemeenten en dergelijke. Zie ook: Taakstraf en Leerstraf.
WETBOEK VAN STRAFRECHT
In dit wetboek staan alle misdrijven en overtredingen met de daarbij horende straffen.
WETBOEK VAN STRAFVORDERING
In dit wetboek staat hoe misdrijven en overtredingen moeten worden vervolgd.
WETGEVER
De regering, Eerste en Tweede Kamer maken samen alle wetten. Zij zijn de wetgever, ook wel wetgevende macht.
WRAKING
Het verzoek aan de rechtbank om een rechter in een bepaalde zaak te vervangen, omdat hij partijdig zou zijn in jouw nadeel.
Z
ZEKERHEIDSSTELLING
Het bedrag dat je moet betalen om in beroep te kunnen bij de kantonrechter.
ZITTENDE MAGISTRATUUR
Officieel taalgebruik voor de rechters. Zie ook: Rechterlijke macht.
ZWIJGRECHT
Wie verdacht wordt van een strafbaar feit moet meewerken aan zijn identificatie, maar is volgens internationale mensenrechtenverdragen niet verplicht antwoord te geven op vragen van de politie of de rechtbank. Je mag en kunt je beroepen op je recht om te zwijgen. Niemand kan worden gedwongen om aan zijn eigen veroordeling mee te werken. Dat is bedacht om te voorkomen dat verdachten zodanig onder druk worden gezet dat ze uiteindelijk bekennen en onterecht worden veroordeeld. Er is een uitzondering gemaakt voor bewijsmateriaal dat losstaat van de wil van de verdachte. Aan een bloedproef moet je als verdachte wél meewerken, evenals aan het afstaan van celmateriaal (bv. wangslijm) voor DNA-onderzoek wanneer het gaat om een ernstig misdrijf. Het zwijgrecht is wettelijk geregeld in artikel 29 lid 1 Sv.: 'In alle gevallen waarin iemand als verdachte wordt gehoord, zorgt de verhorende ambtenaar ervoor dat eventuele verklaringen in vrijheid zijn afgelegd. De verdachte is niet tot antwoorden verplicht.'
ZWIJGRECHT VOOR POLITIEAMBTENAREN
Burgers die beschuldigd worden van misdragingen, genieten bij strafrechtelijke vervolging door politie en justitie bescherming van het recht. Zij zijn, behalve als zij onder ede staan, niet verplicht naar waarheid te antwoorden en kunnen hun belangen laten waarnemen door een advocaat. Politiebeambten daarentegen staan in diensttijd altijd onder ede en zijn verplicht de rechter en hun leidinggevende op vragen naar waarheid te antwoorden. Zij genieten géén zwijgrecht. Die plichten gelden ook als zij door hun leidinggevende worden aangesproken op hun gedrag. Ook vanwege die positie verdienen zij zorg en bescherming.